“`html
Îran’da Protestolar Sürecinde Devam Eden İnternet Kısıtlamaları 180 Saati Geçti
Ülke genelinde devam eden protestolar nedeniyle ortaya çıkan internet karartması, 180 saatten fazla bir zamandır etkisini sürdürüyor. Internet kısıtlamalarının kalıcı hale gelebileceğine dair endişeler artarken, Îran’daki internet politikalarını araştıran Filterwatch'tan gelen yeni rapor bu kaygıları daha da derinleştiriyor.
Rapora dayanarak, hükümetin Mart 2026 tarihine kadar uluslararası internet erişimini yeniden sağlamayı planlamadığı belirtiliyor. Bu durum, internet kullanıcılarının eski bağlantılarına kavuşamayacağı anlamına geliyor.
Raporun içeriğinde, “Artık internet erişimi bir hak olmaktan ziyade, hükümet tarafından bir imtiyaz olarak görülmektedir. Bu raporda belirtilen bulgular, ülkede ‘Kıstla İnterneti’ olarak tanımlanan gizli bir devlet projesinin ayrıntılarını gözler önüne seriyor,” ifadeleri dikkat çekiyor. Ayrıca, “Bu kapalı intranette, dış dünyaya erişim sadece güvenlik kontrollerinden geçen kişiler için mevcut olan bir ‘Beyaz Liste’ aracılığıyla sağlanmaktadır,” deniliyor.
Îran'ın İntraneti: Ulusal Bilgi Ağı
Îran’da internet erişimi sıklıkla içe kapalı olup, yurttaşların dış dünyayla bağlantıları oldukça sınırlıdır. Bu tür bağlantılara “intranet” denilmektedir. Ülkede kurulan intranet sistemi ise “Ulusal Bilgi Ağı” (SHOMA) olarak bilinmektedir.
Bu sistem sayesinde yurttaşlar, devletin izin verdiği VPN hizmetleri aracılığıyla uluslararası ağlara erişim sağlayabiliyor. SHOMA kapsamında yabancı uygulamalar yerine yerli ürünler tercih edilmektedir; örneğin, dünya genelinde popüler olan WhatsApp ve Telegram yerine yerli mesajlaşma, bankacılık, araç arama ve e-ticaret uygulamaları kullanılmaktadır.
Protesto döneminde, yetkililer ilk defa bu tür bir ağa da erişimi kesme kararı aldı.
Îran, zaman içerisinde yalnızca ulusal ölçekte işleyen bir intranet sistemi kurarak internetin “fişini çekmeyi” kolaylaştırmıştır. Üstelik, uzmanlara göre, bir zamanlar internet bağlantısını kesmek günler alırken, artık Îran saniyeler içinde tüm trafikleri durdurabiliyor. Cloudflare verileri, 8 Ocak’ta yaşanan kesintinin ardından internet trafiğinin %98.5 oranında düştüğünü göstermektedir. Bu kesintinin Îran ekonomisine maliyetinin 130 milyon doları aştığı tahmin edilmektedir.
Yetkililer tarafından sağlanan ve filtrelenmiş internet erişimi sunan “beyaz SIM kartlar” da tartışma konusudur. Îran’da “beyaz SIM kartları,” devletin üst düzey yetkililerine, güvenlik kurumlarına ve rejime yakın kişi ve kuruluşlara verilen özel, ayrıcalıklı hatlardır. Bu kartlar, ülke genelinde internet yavaşlatıldığında veya kesildiğinde bile sürekli ve daha geniş bir erişim imkanı sağlamakta, genellikle sansürden etkilenmemektedir.
Mesajlaşma Uygulamaları ve Dış Internet Erişimi
Filterwatch’un raporuna göre, yerli mesajlaşma uygulamalarının şirketler ve iç ekiplerle etkileşimlerini değiştirmeye yönelik kapsamlı bir plan hazırlanmıştır. Bu plana göre, yerli mesajlaşma uygulamaları yalnızca gerekli güvenlik izinlerini aldıktan sonra kurumsal alanda sınırlı faaliyet iznine sahip olabilecektir. Bu durum, özel sektördeki veri transfer kanallarının tamamen izlenebilir olmasını sağlayacaktır.
İddialara göre, ilgili bakanlıklardaki birçok bakan yardımcısı, bu plan ile ilgili gelişmelerden haberdar edilmemiştir. Ayrıca, yurt dışındaki kullanıcılardan gelen ihbarların, Îran’daki yerli operatörlerin yurtdışı paketlerinin de Ulusal Bilgi Ağı ile sınırlandırıldığı yönünde olduğu bildirilmektedir.
Starlink İçin Yoğun Çalışma
Îran’ın son günlerde yaşadığı büyük çaplı kesintiler sırasında VPN gibi yöntemler de işe yaramaktadır. İnternete erişmek isteyen yurttaşların tercih ettiği tek seçenek, Elon Musk'ın Starlink gibi uydu interneti hizmetleridir. Ancak Îran, Starlink’i de engellemeyi başardı.
Filterwatch’un raporuna göre, Îran hükümeti, Starlink hizmetlerini engellemeye devam etmek amacıyla yeni önlemler almayı planlamaktadır. Raporda, hükümetin kaçak yollarla ülkeye sokulan Starlink ekipmanının bulunması ve engellenmesi hususunda çalışmalar yürüttüğü ifade edilmektedir. Yaftar ve Doran Group gibi şirketlerin, Starlink trafiğini tespit edebilen sistemler geliştirmekte olduğu öne sürülmektedir.
Ayrıca, alternatifleri engellemek amacıyla uydu TV çanaklarının topluca toplanmasına yönelik planlar yapıldığı da iddia edilmektedir.
‘Irancell CEO’su, İnterneti Kesmekte Geciktiği İçin Görevden Alındı’
Filterwatch’a göre, Îran’daki en büyük telekomünikasyon şirketlerinden Irancell’in CEO’sunun, interneti kesmekte geciktiği için görevden alındığı ve bazı telekomünikasyon şirketlerinin uluslararası teknolojik ortaklarının gizlice ülkeden ayrıldıkları öne sürülmektedir.
Raporda, “Filterwatch, Irancell CEO’sunun bağlantıyı kesme emirlerini geciktirdiği gerekçesiyle ‘vatana ihanet’ ile suçlandığını doğrulamıştır,” ifadelerine yer verilmiştir. Bu durum, kritik altyapılardaki uluslararası iş birliklerinin sona ermesinin bir işareti olabilir.
“`
