Son yıllarda Türkiye ve Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) hakkında olumlu açıklamalar yapan eski ABD Başkanı Donald Trump’ın, Türkiye’deki stratejik madenler üzerindeki etkisinin arttığı iddia ediliyor. Türkiye, nadir toprak elementleri için Çin ile müzakerelere başlarken, Trump’ın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile gerçekleştirdiği bir görüşmenin ardından bu sürecin duraksadığı öne sürüldü. ABD ile Çin arasındaki ticaret ve teknoloji rekabetinin devam etmesi nedeniyle, küresel ölçekte önem kazanan nadir toprak elementleri yeniden gündeme gelmiş durumda.
Görüşmelere Trump’ın müdahalesiyle noktalandığı öne sürülen durumu Sözcü gazetesi bildirdi. Trump yönetiminin, Türkiye’deki büyük maden rezervleri üzerinden Ankara ile geliştirdiği temaslar, Eskişehir bölgesindeki potansiyel maden sahalarına olan ilgiyi artırdı. Türkiye, Çin dâhil birçok ülke ile Eskişehir’deki 500 milyon ton işlenebilir nadir toprak elementi için görüşmeler yürütürken, Trump’ın Erdoğan ile yaptığı görüşmenin ardından bu müzakerelerin askıya alındığı belirtiliyor.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın verilerine göre, Eskişehir’in Beylikova ve Sivrihisar ilçeleri arasında yaklaşık 694 milyon ton nadir toprak elementi rezervi bulunuyor ve bunun 500 milyon tonu işlenebilir. Bu bölge, Çin’deki Bayan Obo maden sahasından sonra dünyanın ikinci en büyük nadir toprak elementi rezervi olarak biliniyor. Çin’in bazı stratejik minerallerde ihracat kısıtlamalarına gitmesi, ABD’ye Eskişehir’deki bu rezervlere yönelme fırsatı sundu. TMMOB Maden Mühendisleri Odası (MMO) Başkanı Ayhan Yüksel, konuyla ilgili olarak, “Türkiye’de metalürji ve kimya alanında önemli eksiklikler var. Bu elementlerin ayrıştırılması ve devlet politikası haline gelmesi gerekiyor. Türkiye’nin bazı ülkelerle, özellikle Çin ile görüşmeler yaptığı biliniyor. Ancak bu müzakerelerin Trump’ın müdahalesi sonrası kesildiği düşünülüyor.” ifadelerini kullandı.
Eskişehir’deki maden yatakları arasında florit, barit, seryum, lantan, neodimyum ve praseodimyum gibi kritik nadir toprak elementleriyle birlikte uranyum ve yaklaşık 380 bin ton toryum rezervi bulunduğu bildiriliyor. Beylikova ilçesindeki sahada 11.3 milyon ton florit, 9.4 milyon ton barit ve 953 bin ton nadir toprak oksidi (NTO) yer alıyor. Bölgedeki seryum (Ce), lantan (La), neodimyum (Nd) ve praseodimyum (Pr) gibi elementlerin varlığı, enerji ve ileri teknoloji açısından stratejik bir öneme sahip.
MMO Başkanı Ayhan Yüksel, Türkiye’deki rezervlerin 1970’li yıllarda keşfedildiğini belirterek, “Ancak işleme kapasitesinin bulunmaması nedeniyle bu rezervlerin değerlendirilmesi mümkün olmamıştı. Türkiye’deki nadir toprak element sahasında yalnızca toryum üzerine çalışmalar yapılmıştı; diğer elementler için herhangi bir gelişme kaydedilmemişti.” dedi.
Nadir toprak elementlerinin ekonomik değerinin işlenme sürecine bağlı olduğunu vurgulayan Yüksel, “Eğer Türkiye bu kaynakları etkin bir şekilde işleyemezse, bu durum ekonomik anlamda büyük kayıplara yol açacaktır. İşlenebilirse, büyük bir değer kazanılabilir. Aksi takdirde, Türkiye’nin diğer madenlerinde olduğu gibi düşük katma değerli bir ihracat gerçekleşir.” ifadelerini kullandı.
